Formele en informele zorg

U staat voor een dubbele opgave: stijgende zorgvraag en krapte in personeel. In 2024 werkten ruim 1,7 miljoen professionals in de zorg en boden 5 miljoen Nederlanders informele hulp—samenwerking is dus cruciaal. Tegelijk voelt 16% van de mantelzorgers zich structureel overbelast en blijft het verzuim hoog, met 7,8% in 2024; 21% overweegt uitstroom.

De NZa schetst waar u nú op kunt versnellen: duidelijke rol- en gegevensafspraken met naasten, en opschalen van wat werkt—van familieparticipatie en samenzorg in het ziekenhuis tot zorgzame buurten. Waar liggen de kansen? En op welke manier kan dit geborgd worden in de bekostiging en contractering?

Aansluitend is er de gelegenheid tot het stellen van vragen, reflectie en dialoog.

• Handout

Wat kan Nederland leren van Finland, waar ondanks een sneller vergrijzende bevolking de zorgkosten beheersbaar blijven en de zelfstandigheid van burgers hoog is? Tijdens een werkbezoek ontdekten zorgbestuurders hoe het Nordic Gold-gedachtegoed – vertrouwen, gelijkwaardigheid, participatie en waardigheid – in de praktijk leidt tot zorgzame gemeenschappen waarin kwaliteit van leven leidend is en formele zorg ondersteunend. Finland laat zien hoe het samenspel tussen zorgvragers, mantelzorgers, professionals en informele netwerken structureel anders kan worden ingericht:

• Van systeem naar relatie: niet de indicatie of organisatie staat centraal, maar de mens en zijn dagelijks leven.
• Zorg die meebeweegt: flexibele woonvormen en ondersteuning die aansluiten bij veranderende behoeften, zonder onnodige verhuizingen.
• Basisvertrouwen als vertrekpunt: duidelijke verwachtingen over wat burgers zelf doen en wanneer formele zorg beschikbaar is.

Deze bijdrage biedt een strategisch perspectief op de noodzakelijke transitie: van zorgen dóén naar zorgen mogelijk máken, met de leefwereld als leidend principe en het systeem als ondersteunende infrastructuur.

Aansluitend is er de gelegenheid tot het stellen van vragen, reflectie en dialoog.

Wat mogen mantelzorgers, naasten en vrijwilligers wel en niet doen? Welke taken en rolverdelingen zijn er? En welke aansprakelijkheidsrisico’s? Hoe kunnen deze zo veel mogelijk worden ingedekt? Welke (juridische) aandachtspuntenzijn er nog meer waar rekening mee gehouden dient te worden? En op welke manier werkt het in de dagelijkse praktijk?

Aansluitend is er de gelegenheid tot het stellen van vragen, reflectie en dialoog.

• Brochure

Ongeveer een kwart van alle kinderen en jongeren in Nederland groeit op met zorg voor een naaste – een ouder, broer of zus met een ziekte, beperking of psychische kwetsbaarheid. Deze jonge mantelzorgers dragen vaak veel verantwoordelijkheid, maken zich zorgen en missen soms de zorg en aandacht voor zichzelf. Het effect is groot: van stress en vermoeidheid tot schooluitval en sociale isolatie.

In dit interview vertelt een jonge mantelzorger:

• hoe dit er in het dagelijks leven uitziet
• wat hem of haar helpt
• welke steun vanuit zorg écht verschil maakt

Wat ooit begon als Mission Impossible is werkelijkheid geworden: in het St. Antonius Ziekenhuis spelen patiënten en hun naasten inmiddels op alle verpleegafdelingen een actieve rol in de zorg. Zij helpen – als ze dat willen – mee met eenvoudige zorgtaken, krijgen via de app Mijn opname grip op hun dagindeling en informatie, en profiteren van ruimere bezoektijden.

De opbrengst is groot: patiënten herstellen sneller, de overgang naar huis verloopt soepeler en verpleegkundigen houden meer tijd en energie over voor andere taken. Ook draagt de herverdeling van taken bij aan werkplezier en behoud van zorgprofessionals.

Wat kunnen andere zorgorganisaties hiervan leren? Wat zijn de ervaringen, randvoorwaarden en afspraken met patiënten, mantelzorgers en professionals die hiermee gemoeid gaan? En wat zijn de bedrijfsorganisatorische consequenties?

Aansluitend is er de gelegenheid tot het stellen van vragen, reflectie en dialoog.

Thebe en techbedrijf Hello 24/7 hebben gezamenlijk de Samen-zorg ontwikkeld en getest. Deze laagdrempelige tool verbindt en activeert familie, vrienden en buren om samen de informele zorg te organiseren. De app ondersteunt naasten in het afstemmen en verdelen van de zorg. Het bestaat uit een gezamenlijke agenda, een centrale chat, een opslagmap en een verwijzing naar instructievideo’s. Thebe-professionals zijn geen onderdeel van de Samenzorg-app, maar zij kunnen wel berichten sturen. Tijdens deze bijdrage hoort u van Agnes Klaren (bestuurder Thebe) en Karin Vink (programmamanager Thebe) hoe deze app en andere technische oplossingen bijdragen aan een goed samenspel tussen formele en informele zorg. Wat kunnen andere zorgorganisaties hiervan leren?

Aansluitend is er de gelegenheid tot het stellen van vragen, reflectie en dialoog.

‘Van zorgen voor is’ is de werkwijze van zorgorganisatie De Zorgboog de laatste jaren veranderd naar ‘zorgen dat’.  De sleutel hierbij? Een nieuwe manier van organiseren. Niet langer automatisch ‘u vraagt, wij draaien’, maar eerst kijken naar wat iemand zelf nog wil en  kan, welke hulpmiddelen  en technologie kan helpen om de dingen zo veel mogelijk zelf te blijven doen, wat kunnen mantelzorgers, vrijwilligers en het sociale netwerk betekenen. Pas daarna komt professionele zorg in beeld. Deze methodiek wordt vormgegeven in kernteams waarin de gelijkwaardige samenwerking tussen formele en informele zorg  centraal staat. Dit concept vraagt om duidelijke rolverdeling, aangepaste besturing en intensieve samenwerking met zorg- en welzijnspartners in de regio. Tijdens deze bijdrage hoort u precies hoe De Zorgboog dit georganiseerd heeft en wat de verschillende effecten zijn.

Aansluitend is er de gelegenheid tot het stellen van vragen, reflectie en dialoog.